جوان آنلاین: در حالی که ترامپ در طول جنگ بارها مدعی بود عملیات نظامی تا زمان تحقق اهداف امریکا و وادار کردن ایران به پذیرش شروط واشینگتن ادامه خواهد یافت، اظهارات اخیر او پس از امضای توافق نشان میدهد کاخ سفید در نهایت چارهای جز توقف جنگ و بازگشت به مسیر مذاکره نداشته است. ترامپ با اشاره به خطر بسته ماندن تنگه هرمز و تبعات آن برای بازار جهانی انرژی، تلویحاً اعتراف کرد که ادامه درگیری میتوانست امریکا و متحدانش را با بحران کمبود نفت و هزینههای سنگین اقتصادی روبهرو کند. همین اهمیت راهبردی تنگه هرمز باعث شده که ایران اعلام کند در مذاکرات آینده، طرحی جدید برای مدیریت این گذرگاه حیاتی ارائه خواهد داد.
به گزارش «جوان»، اگر چه دونالد ترامپ در ماههای گذشته تلاش میکرد اینگونه القا کند که بستهشدن تنگه هرمز بیش از آنکه به امریکا آسیب بزند، به شرکای تجاری و متحدان واشینگتن لطمه خواهد زد، اما اظهارات اخیر او پس از کاهش تنشها نشان میدهد کاخ سفید نیز این سناریو را تهدیدی جدی برای امنیت انرژی و منافع اقتصادی خود ارزیابی میکرد.
ترامپ در مصاحبهای که جمعه شب منتشر شد بار دیگر به هراس خود از کمبود ذخایر نفتی در دنیا در نتیجه ادامه جنگ علیه ایران اشاره کردهاست. او در مصاحبه با آکسیوس گفت: «چنانچه به بمباران ایران ادامه میدادیم ما همین حالا شاهد انسداد کامل تنگه هرمز بودیم». ترامپ در ادامه گفت: «سراسر تنگه مینگذاری میشد و موشکها بر فراز کشتیهای میلیارد دلاری به پرواز درمیآمدند؛ کشتیهایی که دیگر هرگز جرئت بادبان کشیدن و حرکت نداشتند؛ و ما برای ماهها هیچ نفتی در اختیار نداشتیم.» او همچنین در پاسخ به منقدان امریکایی که معتقدند باید سختگیرانهتر با ایران برخورد کرده و جنگ را ادامه میداد، گفت: «تنها راهی که میتوانستم سختگیرتر باشم، این بود که دو یا سه هفته دیگر به آنجا بروم و همچنان آنها را بمباران کنم، درست است؟ اما این چه چیزی عاید ما میکند؟ تنگه هرمز باز نخواهد شد.» رئیسجمهور امریکا افزود: «ما تا ماهها نفت نخواهیم داشت. تا زمانی که بمب میریزید، آن تنگه بهطور خودکار بسته میماند.» او سپس اضافه کردهاست: «این همان چیزی است که میتواند باعث یک رکود جهانی شود».
با وجود این اعترافات، اما ترامپ سعی کرد جنگ علیه ایران را موفقیت بزرگی برای دولت خود عنوان کند. او مخالفان حمله به ایران را به باد انتقاد گرفت و مدعی شد: «چپهای رادیکال احمق و دموکراتها بالاخره فهمیدند که ما در جنگ خود علیه ایران چقدر خوب عمل کردیم، کشوری که از نظر نظامی کاملاً شکست خورد». ترامپ ادعا کرد: «اوباما فقط به آنها میلیاردها دلار نقدی میداد و هرگز از ارتش خستهمان در آن زمان برای انجام کاری که باید برای مهار بزرگترین حامی تروریسم در جهان انجام میشد، استفاده نکرد».
اظهارات اخیر ترامپ در شرایطی مطرح میشود که بسیاری از کارشناسان در جریان جنگ ۴۰ روزه هشدار دادهبودند، ادامه انسداد تنگه هرمز برای چند ماه متوالی میتواند بازار جهانی انرژی را با بحرانی بیسابقه روبهرو کند. بر اساس این ارزیابیها، در صورت تداوم این وضعیت، ذخایر مازاد انرژی کشورها به سرعت کاهش مییافت و قیمت نفت حتی میتوانست از مرز ۲۰۰ دلار در هر بشکه عبور کند. آژانس بینالمللی انرژی نیز برآورد کردهبود که ذخایر اضافی موجود تنها برای چند هفته پاسخگو خواهد بود. بر اساس آمارهای اعلام شده، ذخایر نفت راهبردی که برای مدیریت عرضه نفت جهان ایجاد شده به کمترین میزان تاریخ این ذخایر یعنی ۳۴۰ میلیون بشکه رسیدهاست. همچنین، ذخیرهسازی تجاری نفت امریکا «کوشینگ اوکلاهما» جایی که قیمت نفت این کشور تعیین میشود به ۲۰ میلیون بشکه رسیده که پایینترین میزان در ۱۱ سال گذشته است.
این در حالی است که ترامپ در طول جنگ بارها ادعا میکرد امریکا وابستگی مستقیمی به تنگه هرمز ندارد و این سایر کشورها هستند که باید برای بازگشایی این گذرگاه راهبردی اقدام کنند. با این حال، اظهارات کنونی او نشان میدهد که واشینگتن نیز از پیامدهای ادامه انسداد هرمز نگران بودهاست.
اینکه ترامپ در زمان آتشبس هر روز ادعا میکرد که تنگه هرمز درحال بازگشایی است تا بازارهای مالی و انرژی جهانی را کنترل کند نشان میداد که بسته ماندن این آبراه چقدر تأثیر منفی میتواند بر جهان داشتهباشد، ولی او ترجیح میداد نگرانیهای واقعی خود را در برابر افکار عمومی آشکار نکند.
این مسئله بار دیگر اهمیت ژئوپلیتیکی تنگه هرمز و نقش تعیینکننده ایران در امنیت انرژی جهان را آشکار کرد؛ موضوعی که نشان میدهد هرگونه بازگشت به تنشهای نظامی میتواند بار دیگر هزینههای سنگینی را به طرفهای درگیر و اقتصاد جهانی تحمیل کند.
سازوکار جدید در تنگه هرمز
هر چند بستهشدن تنگه هرمز بیش از پیش اهمیت این آبراه بینالمللی را برای کشورهای مختلف آشکار کرد، اما ایران نیز درصدد است از شرایط جدید و واقعیتهای نوظهور ژئوپلیتیکی برای تقویت موقعیت و منافع خود بهرهبرداری کند. از آنجا که مقامات سیاسی و نظامی ایران بارها گفتهاند که وضعیت تنگه هرمز به دوره قبل از جنگ باز نخواهد گشت، اکنون دنبال تمهیدات جدیدی برای مدیریت تردد کشتیرانی در این منطقه هستند.
سعید خطیبزاده، معاون وزیر خارجه ایران جمعه شب در مصاحبه با الجزیره گفت: ایران در متن توافق تأیید کرد که پس از ۶۰ روز، سازوکار جدیدی برای مدیریت تنگه هرمز اتخاذ خواهد کرد و ابتکار ویژهای در مورد این تنگه به کشورهای منطقه ارائه خواهد داد». خطیبزاده تأکید کرد که ایران «خدمات ناوبری در تنگه هرمز را با هماهنگی سلطاننشین عمان و مطابق با قوانین بینالمللی ارائه خواهد داد.» او گفت: «ما در تنگه هرمز حق قانونی داریم، اما به مدت ۶۰ روز هزینه ناوبری در این تنگه اعمال نخواهیم کرد».
خطیبزاده در ادامه اظهارات خود درباره جزئیات توافق با واشینگتن نیز تأکید کرد: «هرگونه توافق آینده باید شامل آزادسازی تمام داراییهای مسدود شده ایران باشد و تهران آماده است در صورت نشان دادن همین جدیت از سوی طرف مقابل، گام به گام پیش برود».
نمایندگان امریکا در سوئیس
با اینکه ایران هنوز زمان مشخصی برای حضور در دور جدید مذاکرات تعیین نکردهاست، اما منابع امریکایی اعلام کردند که استیو ویتکاف و جرد کوشنر دستیاران ترامپ راهی سوئیس شدند تا در صورت فراهمشدن شرایط دور جدید مذاکرات با ایران را شروع کنند. آکسیوس مدعی شد، همزمان محمد بن عبدالرحمن آل ثانی وزیر خارجه قطر که از میانجیهای اصلی میان تهران و واشینگتن به شمار میرود نیز در سوئیس حضور دارد. منابع امریکایی میگویند با وجود تأخیر در آغاز گفتوگوها، تلاشهای دیپلماتیک برای ازسرگیری مذاکرات همچنان ادامه دارد. پیشتر گزارش شده بود که این مذاکرات در چارچوب تلاشها برای دستیابی به یک توافق جدید میان ایران و امریکا برنامهریزی شدهاست. آکسیوس در بخش دیگری از گزارش خود به نقل از منابع آگاه ادعا کرده، عباس عراقچی وزیر خارجه ایران در تدارک سفر به سوئیس است، اما احتمال دارد این برنامه دستخوش تغییر شود.
از سوی دیگر، محسن نقوی، وزیر کشور پاکستان روز شنبه برای چندمین بار در هفتههای اخیر، برای گفتوگو درمورد مذاکرات ایران و امریکا عازم تهران شدهاست. به نظر میرسد مأموریت نماینده پاکستان، متقاعد کردن مقامات تهران برای بازگشت به میز مذاکرات در سوئیس است.
مذاکرات بین تهران و واشینگتن قرار بود روز جمعه برگزار شود، اما به دلیل تشدید درگیریها میان اسرائیل و حزبالله به تعویق افتاد و تاکنون زمان جدیدی برای آن اعلام نشدهاست. ایران پیشتر هشدار دادهبود مادامی که حملات اسرائیل به لبنان ادامه دارد به میز مذاکره باز نمیگردد، زیرا از دید تهران این حملات نقض فاحش مفاد توافق نامه اخیر است و مانع بزرگی برای رسیدن به توافق نهایی ایجاد میکند.
